అమరావతి “శాశ్వత రాజధాని” దిశగా చారిత్రక అడుగు
మార్చి 28 అసెంబ్లీ సమావేశం…
ఏపీ భవిష్యత్తును నిర్ణయించే టర్నింగ్ పాయింట్
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో దశాబ్దంగా కొనసాగుతున్న రాజధాని అనిశ్చితికి తెరదించే దిశగా కూటమి ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకోబోతోంది. మార్చి 28న జరగనున్న ప్రత్యేక అసెంబ్లీ సమావేశం ద్వారా అమరావతికి చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా కల్పించేందుకు ప్రణాళికలు సిద్ధమవుతున్నాయి.
ఈ చర్యతో అమరావతిని కేవలం పరిపాలనా కేంద్రంగా కాకుండా, భవిష్యత్తులో ఎలాంటి రాజకీయ మార్పులు వచ్చినా మార్పు చేయలేని “శాశ్వత రాజధాని”గా నిలబెట్టడమే లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది.
శాశ్వత రాజధాని… చట్టపరంగా సాధ్యమేనా?
ప్రజాస్వామ్యంలో ఏ చట్టమైనా భవిష్యత్తులో మార్పులకు లోబడి ఉంటుంది. అయితే, అమరావతి విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న వ్యూహం భిన్నంగా ఉంది.
రాష్ట్ర అసెంబ్లీ తీర్మానాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, కేంద్రం “ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన చట్టం-2014”లో సవరణ చేస్తే, అమరావతి రాజధానిగా పార్లమెంటు చట్టబద్ధత పొందుతుంది. ఒకసారి అది కేంద్ర చట్టంగా మారితే, దాన్ని మార్చడం సాధారణ రాష్ట్ర చట్టాల్లా సులభం కాదు.
ఇది అమలైతే, రాజధాని అంశం పూర్తిగా కేంద్ర పరిధిలోకి వెళ్లిపోతుంది. తద్వారా రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వ మార్పులతో రాజధాని మార్పు అనే అంశానికి పూర్తిగా బ్రేక్ పడే అవకాశం ఉంది.
ఇతర రాష్ట్రాల అనుభవాలు ఏం చెబుతున్నాయి?
భారతదేశంలో రాజధాని మార్పు అనేది చాలా అరుదైన పరిణామం.
చండీగఢ్ విషయంలో కేంద్రం నేరుగా జోక్యం చేసుకుని పంజాబ్-హర్యానాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా కొనసాగిస్తోంది. ఇది కేంద్రం నిర్ణయం తీసుకుంటే, ఆ వ్యవస్థను మార్చడం ఎంత కష్టమో చూపిస్తుంది.
అలాగే ఉత్తరాఖండ్లో డెహ్రాడూన్, గైర్సైన్ మధ్య చర్చలు జరిగినా, ఒకసారి ఒక నగరం పరిపాలనా కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందాక దాన్ని మార్చడం ఆర్థికంగా, పరిపాలనా పరంగా చాలా క్లిష్టమని స్పష్టమైంది.
—
జగన్ కి చెక్ పెట్టేందుకు కూటమి
ముందస్తు వ్యూహం?
గతంలో వైసీపీ ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన పెద్ద వివాదానికి దారి తీసింది. దీనిపై హైకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
కోర్టు అభిప్రాయం ప్రకారం, రాజధాని నిర్ణయం పూర్తిగా రాష్ట్రానికి మాత్రమే చెందినది కాదని, అది విభజన చట్టంతో ముడిపడి ఉందని స్పష్టం చేసింది.
ఈ నేపథ్యంలో, కూటమి ప్రభుత్వం ఇప్పుడు కేంద్రం ద్వారానే అమరావతిని ఏకైక రాజధానిగా చట్టబద్ధం చేయించాలనే వ్యూహం అమలు చేస్తోంది. ఒకసారి ఇది కేంద్ర చట్టంగా మారితే, భవిష్యత్తులో ఎవరైనా ప్రభుత్వం వచ్చినా దాన్ని మార్చడం చాలా క్లిష్టం అవుతుంది.
మూడు రాజధానుల కల ఇక ముగిసినట్టేనా?
ప్రస్తుత పరిస్థితులు చూస్తే, మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన మళ్లీ అమల్లోకి రావడం దాదాపు అసాధ్యం అనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది.
అమరావతి నిర్మాణం కోసం రైతులు సుమారు 33,000 ఎకరాల భూమిని ఇచ్చారు. అది ప్రత్యేకంగా రాజధాని కోసం మాత్రమే అన్న షరతుతో ఇచ్చిన భూమి. దీనిని కోర్టులు “Promissory Estoppel” సూత్రం కింద పరిగణించే అవకాశం ఉంది.
ఇక కేంద్ర గెజిట్లో ఒకసారి అమరావతి రాజధానిగా నమోదైతే, దానిని మార్చాలంటే మళ్లీ పార్లమెంటు ఆమోదం అవసరం. ఇది రాష్ట్ర స్థాయిలో సాధ్యం కాని ప్రక్రియ.
కోర్టుల తీర్పులు: అమరావతికి బలం?
2022లో హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులో అమరావతిని రాజధానిగా అభివృద్ధి చేయాల్సిందేనని స్పష్టం చేసింది. రాజధాని మార్పు అధికారంపై కూడా కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
అయితే, ఈ తీర్పులోని సమయ పరిమితిపై సుప్రీంకోర్టు స్టే ఇచ్చింది. అయినప్పటికీ, రాజధాని అంశంపై తుది విచారణ ఇంకా పెండింగ్లో ఉంది.
ఈ నేపథ్యంలో, ఇప్పుడు తీసుకోబోయే చట్టబద్ధ చర్యలు అమరావతికి మరింత బలాన్ని ఇవ్వనున్నాయి.
మార్చి 28… ఏపీ చరిత్రలో మైలురాయి?
మార్చి 28న జరగనున్న ప్రత్యేక అసెంబ్లీ సమావేశం కేవలం ఒక రాజకీయ కార్యక్రమం కాదు. అది ఆంధ్రప్రదేశ్ భవిష్యత్తును నిర్ణయించే కీలక మలుపు.
కేంద్రం మద్దతుతో అమరావతికి చట్టబద్ధ హోదా లభిస్తే, అది కేవలం రాజధాని కాదు… రాష్ట్రానికి శాశ్వత చిరునామాగా మారిపోతుంది.
దీంతో గత దశాబ్దంగా కొనసాగుతున్న అనిశ్చితికి ముగింపు పలికి, అభివృద్ధి దిశగా రాష్ట్రం ఒక స్థిరమైన అడుగు వేయబోతోందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
